HALI YA UCHUMI WA TAIFA KATIKA MWAKA

191. Uzalishaji wa mazao mengi makuu ya biashara katika mwaka 2003 uliongezeka kama ifuatavyo: uzalishaji wa pamba uliongezeka kutoka tani 149,000 mwaka 2002 hadi tani 188,000 mwaka 2003, sawa na ongezeko la asilimia 26. Uzalishaji wa chai uliongezeka kutoka tani 25,000 mwaka 2002 hadi tani 30,000 mwaka 2003, sawa na ongezeko la asilimia 20. Uzalishaji wa korosho uliongezeka kutoka tani 78,000 mwaka 2002 hadi tani 92,000 mwaka wa 2003, sawa na ongezeko la asilimia 18. Uzalishaji wa mkonge ulibakia tani 24,000 mwaka 2003 kama ilivyokuwa mwaka 2002 kutokana na wawekezaji kuwa na mitaji midogo na wengine kushindwa kupata hati za mashamba husika. Uzalishaji wa tumbaku ulipungua kutoka tani 59,000 mwaka 2002 hadi tani 20,000 mwaka 2003, sawa na upungufu wa asilimia 66 kutokana na kuwepo kwa ukame na kupatikana kiwango kisichoridhisha cha mbolea za kupandia na kukuzia. Uzalishaji wa pareto ulipungua kutoka tani 2,000 mwaka 2002 hadi tani 1,000 mwaka 2003, sawa na upungufu wa asilimia 50. Uzalishaji wa kahawa ulipungua kutoka tani 67,000 mwaka 2002 hadi tani 53,000 mwaka 2003, sawa na upungufu wa asilimia 21 kutokana na upungufu wa mvua za vuli ambazo ni muhimu katika kukomaza na kusaidia kuchanua kwa maua. Uzalishaji wa mazao ya biashara mwaka 2003 unaonyeshwa kwenye Jedwali Na. 11.2.

Jedwali Na. 11.2: Uzalishaji wa Mazao Mbalimbali ya Biashara 2001 –2003

Aina ya zao	Uzalishaji (tani)			Badiliko %
Aina ya zao	2001	2002	2003	2003
Pamba	125,000	149000	188,000	26.0
Tumbaku	28,000	59,000	20,000	(66)
Sukari	135,534	190000	248000	30.0
Chai	26,385.5	25,000	30,000	20.00
Pareto	1,850	2,000	1,000.00	(50)
Kahawa	58,134	67,000	53,000.00	(21)
Mkonge	20.5	24,000	24,000.00	1.0
Korosho	122,283	78000	92000.00	18.0

Chanzo: Ofisi ya Taifa ya Takwimu

192. Tanzania inakadiriwa kuwa na kiasi cha ng'ombe wapatao 17.7 milioni, mbuzi 12.5 milioni, kondoo 3.5 milioni, kuku 47.0 milioni na nguruwe 880,000. Hatua zilizochukuliwa ili kuboresha mifugo na mazao yake yaweze kukubalika katika masoko ya ndani na ya nje (kikanda na kimataifa) mwaka 2003 zilikuwa ni pamoja na kuzalisha dozi 65,995 za mbegu bora za ng'ombe, kuhamilisha ng'ombe 51,398, kusambaza mitamba 3,937 kwa ajili ya wafugaji wadogo wadogo wa ng'ombe wa maziwa nchini, kuchimba malambo 171 katika mikoa 16 kwa kushirikisha wilaya 49, ujenzi wa minada 52, vituo 15 vya kukagulia afya ya mifugo, vituo 78 vya kupumzikia mifugo, vituo 12 vikubwa vya kupakilia ng'ombe, vituo vya reli vya kupakilia na kupakulia mifugo kwenye mabehewa, kukarabati mabehewa 50 ya kubebea mifugo na kuendesha kampeni za kitaifa za kuhamasisha ulaji mazao ya mifugo ili kuinua matumizi ya mazao ya mifugo.

193. Uzalishaji wa mazao ya mifugo ulikuwa kama ifuatavyo:- Nyama kutoka tani 332,000 mwaka 2002 hadi tani 341,500 mwaka 2003, sawa na ongezeko la asilimia 2.78; maziwa kutoka lita 900 milioni mwaka 2002 hadi lita 980,500 milioni mwaka 2003, sawa na ongezeko la asilimia 8.21; na mayai ya kuku kutoka 650 milioni mwaka 2002 hadi 790 milioni mwaka 2003, sawa na ongezeko la asilimia 17.72. Ongezeko katika uzalishaji lilitokana na upatikanaji wa kuridhisha wa malisho, maji na juhudi za ukusanyaji na usindikaji na kupanuka kwa wigo wa soko la ndani la bidhaa. Hali ya uzalishaji wa mazao na bidhaa za mifugo inaonyeshwa kwenye Jedwali 3.

Jedwali Na. 11.3:Uzalishaji wa Mazao ya Mifugo Msimu 2000/01 Hadi 2002/03

Uzalishaji/Msimu	Kipimo	2000/01	2001/02	2002/03	Badiliko %
NYAMA
Ng’ombe	Tani	181,000	182,000	182,500	0.27
Kondoo/Mbuzi	Tani	72,100	74,000	74,500	0.67
Nguruwe	Tani	20,000	21,000	23,000	8.70
Kuku	Tani	50,000	55,000	61,500	10.57
Jumla - Nyama	Tani	323,100	332,000	341,500	2.78
MAZIWA
Ng’ombe wa Kienyeji	Lita (000)	492,500	578,000	620,700	6.88
Ng’ombe wa Kisasa	Lita (000)	321,500	322,500	359,800	10.37
Jumla - Maziwa		814,000	900,000	980,500	8.21
MAYAI
Mayai ya kuku	Idadi (000)	600,000	650,000	790,000	17.72
NGOZI
Ngozi za Ng’ombe	Idadi	1,400,000	1,400,000	1,400,000	0.00
Ngozi za mbuzi	Idadi	750,000	700,000	800,000	12.50
Ngozi za kondoo	Idadi	400,000	350,000	460,000	23.91
Jumla - Ngozi		2,550,000	2,450,000	2,660,000	7.89

Chanzo: Wizara ya Maji na Maendeleo ya Mifugo

Ughani na Mafunzo

194. Katika mwaka 2003, wakulima 932 walipatiwa mafunzo ya aina mbalimbali yanayohusu kilimo cha umwagiliaji wa zao la mpunga. Aidha, jumla ya wataalamu wa kilimo wapatao 250 wenye astashahada katika fani mbalimbali za kilimo walifadhiliwa kwa masomo ya stashahada. Mabwana shamba 22 kutoka wilaya 10 za Serengeti, Babati, Bunda, Mbinga, Ngara, Mbeya Vijijini, Arumeru, Muheza, Magu na Musoma walipatiwa mafunzo ya Mbinu Shirikishi na Shamba Darasa ili kueneza matumizi ya mbinu hizo. Kazi ya kuboresha mitaala ya uzalishaji mazao na lishe ilikamilika. Mitaala ya mafunzo ya mboga, maua na matunda, matumizi bora ya ardhi na hifadhi ya udongo imefanyiwa marekebisho. Mbinu mbalimbali zilibuniwa na kutumiwa na wataalamu wa ughani katika kufikisha ujumbe sahihi kwa wakulima zikiwa ni pamoja na mbinu shirikishi jamii kwa timu za kata na wilaya husika, vipindi 13 vya ukulima wa kisasa viliandaliwa na kurushwa na Redio Tanzania Dar Es Salaam. Aidha, Gazeti la Mkulima wa Kisasa limechapishwa mara mbili na kusambazwa.

Maendeleo ya utafiti
195. Huduma za utafiti katika mwaka 2003 zililenga katika kupata mbegu zinazozaa kwa wingi, zinazostahimili ukame na kumudu mashambulizi ya wadudu na magonjwa. Vituo vya utafiti viliendelea na utafiti wa mazao ya jamii ya nafaka, mikunde, matunda na mboga. Utafiti pia ulifanyika kwa mazao ya viungo, mizizi na mbegu za mafuta zinazostahimili ukame, magonjwa, ushambulizi wa wadudu na ambazo zinatoa mavuno mengi kwa eneo. Matokeo ya tafiti zilizofanyika ni kuzalishwa kwa mbegu mpya kwa mazao ya kunde, mbaazi, mboga, matunda, migomba, viazi vitamu, mihogo na mananasi.

Vyama vya Ushirika na Masoko
196. Mwaka 2003 kulikuwa na vyama vya ngazi nne, vikiwemo vyama vya msingi 4903, vyenye wanachama 650,000, vyama vikuu vya ushirika 48, vyama vya kilele 3, na shirikisho moja la vyama vya ushirika. Aidha, kulikuwepo na vyama vya kuweka na kukopa 1,264 vyenye hisa zenye thamani ya shilingi 11.8 bilioni na amana zenye thamani ya shilingi 13.9 bilioni ikilinganishwa na vyama 4,778 vyenye wanachama 644,796 na vyama vya kuweka na kukopa vilikuwa 1,048 vyenye wanachama 142,700 wenye hisa zenye thamani ya shilingi 7.6 bilioni na amana zenye thamani ya shilingi 11.4 bilioni mwaka 2002. Mafanikio yaliyofikiwa yametokana na utekelezaji wa Sera ya Maendeleo ya Ushirika 2002, kufanya marekebisho ya Sheria ya Ushirika ya mwaka 1991 na kuandaa rasimu ya Mkakati wa Maendeleo ya Ushirika unaozingatia mabadiliko ya mfumo wa uchumi, siasa na jamii ili kuweza kukabiliana na nguvu za soko huria na utandawazi.

Upatikanaji wa Mikopo kwa Ajili ya Ununuzi wa Mazao na Pembejeo
197. Benki ya Ushirika Kilimanjaro na Benki ya Ushirika wa Wakulima Kagera zilindelea kutoa mikopo yenye riba nafuu kwa ajili ya kununulia mazao na pembejeo kwa vyama vya ushirika na watu binafsi. Benki ya Ushirika ya Kilimanjaro ilitoa mikopo yenye jumla ya shilingi 12.82 bilioni kwa watu binafsi mwaka 2003 ikilinganishwa shilingi 8.81 bilioni zilizotolewa mwaka 2002. Aidha, Benki ya Ushirika wa Wakulima Kagera ilitoa mikopo kwa watu binafsi yenye thamani ya shilingi 850 milioni na jumla ya shilingi 950 milioni zilizotolewa kwa vyama vya ushirika mwaka 2003 ikilinganishwa na jumla ya shilingi 11 bilioni zilizotolewa kwa watu binafsi mwaka 2002. Mbinu nyingine zilizotumika kupata mikopo kwa wauzaji nje ni pamoja na mpango wa kukopesha wauzaji mazao nje ambapo jumla ya shilingi 13.3 bilioni zilitolewa na Benki ya CRDB kwa Vyama Vikuu vya Ushirika vifuatavyo; Chama Kikuu cha Ushirika Nyanza, Chama Kikuu cha Ushirika Shinyanga; Chama Kikuu cha Ushirika Karagwe; Chama cha Ushirika wa Biharamulo, Chama cha Ushirika Arusha, Chama cha Ushirika wa Wakulima Kilimanjaro, Chama cha Ushirika ISAYULA, Chama cha Ushirika Mbozi, Chama cha Ushirika Ruvuma na Chama cha Ushirika Kahama. Aidha, vyama vya msingi vitano vya kahawa vya Malindindo, Pilikano, Kimuli, Luwaita na Mahenge vilipata jumla ya shilingi 2.2 bilioni. Uzalishaji wa mazao ya kilimo kwa njia ya mikataba kati ya wakulima na makampuni yanayokopesha pembejo za kilimo, kutoa mitaji na kuhakikisha upatikanaji wa soko ulitumika kwenye maeneo mengi nchini.

Masoko na Mazao
198. Katika mwaka 2003, maandalizi ya Sera ya Taifa ya Masoko ya Mazao ya Kilimo yaliendelea. Ushiriki katika maonyesho mbalimbali yaliyofanyika mwaka 2003 ulitoa fursa kwa wakulima, wafugaji, wafanya biashara kujionea na kujifunza juu ya bidhaa zinazozalishwa humu nchini, aina ya pembejeo zinazotumika na masoko ya mazao yaliyopo nje ya nchi. Mwenendo wa bei za mazao ulikuwa kama ifuatavyo: bei ya maharage iliongezeka kutoka shilingi 31,500 mwaka 2002 hadi shilingi 40,000 kwa kilo 100 mwaka 2003; bei ya mchele iliongezeka kutoka shilingi 27,436 mwaka 2002 hadi shilingi 41,995 kwa kilo 100 mwaka 2003, na bei ya mahindi iliongekeza kutoka shilingi 9,653 mwaka 2002 hadi shilingi 18,313 kwa kilo 100 mwaka 2003. Kwa ujumla bei za mazao ya biashara walizolipwa wakulima mwaka 2003 zilikuwa nzuri ikilinganishwa na bei kwa mwaka 2002. Bei ya kilo moja ya kahawa iliongezeka kutoka shilingi 450 mwaka 2002 hadi shilingi 600 mwaka 2003. Bei ya kilo moja ya pamba iliongezeka kutoka shilingi 190 mwaka 2002 hadi shilingi 280 mwaka 2003. Bei ya kilo moja ya korosho iliongezeka kutoka shilingi 377 mwaka 2002 hadi shilingi 462 mwaka 2003. Bei ya kilo moja ya tumbaku iliongezeka kutoka shilingi 567 mwaka 2002 hadi shilingi 600 mwaka 2003, na bei ya kilo moja ya chai iliongezeka kutoka shilingi 80 mwaka 2002 hadi shilingi 85 mwaka 2003.

Jedwali Na.41(MAUA YA PARETO YALIYONUNULIWA NA MAUZO YA BIDHAA ZA PARETO NCHINI)

Chanzo: Ofisi ya Taifa ya Takwimu

Badiliko %

NYAMA

MAZIWA

MAYAI

NGOZI